Petaling Jaya: Masjid Al-Aqsa, yang terletak dalam kompleks suci Kota Lama Jerusalem, bukan sahaja merupakan salah satu tapak paling penting dalam tradisi Islam, tetapi ia juga merupakan pusat pertikaian arkeologi dan geopolitik yang kompleks. Walaupun kompleks ini mempunyai nilai agama, sejarah dan budaya yang besar, laporan terkini menunjukkan bahawa kerja penggalian dan terowong di bawah dan sekitarnya akan menjejaskan kestabilan fizikalnya.
Beberapa perkara yang penting telah didedahkan. Pemerintah negeri Jerusalem memberi amaran tentang kerja penggalian yang semakin meningkat oleh Israel di kawasan sekitar dan di bawah Masjid Al-Aqsa, terutamanya di kawasan selatan dan barat kompleks termasuk terowong yang menghubungkan kawasan seperti Bandar David dengan laluan bawah tanah lama di kawasan Silwan. Sesetengah pemerhati berpendapat penggalian ini adalah agenda politik dan dilakukan tanpa dasar saintifik yang jelas.
Didakwa bahawa aktiviti penggalian ini telah menyebabkan rekahan dan retakan tanah muncul di beberapa bangunan berdekatan dengan masjid. Sebagai contoh, laporan menunjukkan bahawa terdapat keretakan besar akibat penggalian di bawah Silwan, menyebabkan beberapa rumah dan sekolah bersejarah dianggap tidak selamat. Ini menunjukkan bahawa keadaan Masjid Al-Aqsa sendiri mungkin berada dalam bahaya. Rekod rasmi menyatakan bahawa terowong yang dibina termasuk laluan di bawah Tembok Barat dikatakan boleh menjejaskan struktur di atasnya.
Faktor utama yang menyebabkan keruntuhan sebahagian atau keseluruhan kawasan masjid dianggap sebagai risiko termasuk pengurangan tanah sokongan dan daya tumpuan. Apabila tanah di bawahnya digali, struktur di atasnya menjadi tidak stabil, seperti asas yang secara beransur-ansur kehilangan sokongan. Pembersihan tanah dan pembentukan ruang bawah tanah yang besar semestinya melemahkan struktur.Dinding batu yang telah lama dibina boleh rosak akibat getaran dan tekanan yang disebabkan oleh alat berat, penggalian berat dan perubahan struktur tanah. Sebagai contoh, terdapat rekahan di rumah dan sekolah yang terletak di sekitar kompleks masjid.
Kerana ia dikatakan dilakukan secara “semi-tuntas” tanpa kawalan antarabangsa atau penilaian struktur yang menyeluruh, isu ini menjadi lebih berbahaya. Sesetengah sumber mengatakan bahawa penyelidikan itu adalah sebahagian daripada usaha politik untuk mengubah sejarah tapak, dan bukannya semata-mata penyelidikan arkeologi.
Kepentingan fizikal dan sakral Masjid Al-Aqsa akan sangat terjejas jika sebahagian atau keseluruhannya runtuh. Warisan budaya, simbol agama dan lokasi ibadah akan hilang bersama-sama dengan bangunan bersejarah. Memandangkan konflik Palestin-Israel berlaku di kawasan yang sensitif, ia mempunyai kesan keagamaan, politik dan global yang besar, selain daripada kesan tempatan. Sebagai contoh, pakar mengingatkan bahawa keruntuhan struktur boleh melemahkan struktur berdekatan, menjejaskan orang ramai, sekolah dan harta benda yang telah mula retak.
Jika tiada tindakan diambil, kepercayaan terhadap perlindungan warisan budaya di peringkat antarabangsa boleh terjejas. Ia juga boleh menjejaskan cara warisan dunia dilindungi dan dikendalikan pada masa hadapan. Pihak berkuasa tempatan, seperti Kerajaan Jerusalem, telah meminta badan antarabangsa seperti UNESCO untuk menghantar pasukan kejuruteraan untuk menilai keadaan dan menghentikan penggalian tanpa pengawasan.
Pakar arkeologi dan pengkaji warisan juga menuntut audit struktur segera, penangguhan penggalian sementara dan pembukaan data kepada masyarakat antarabangsa untuk pengawasan bebas. Ahli arkeologi mempersoalkan teknik penggalian horizontal yang digunakan.Teknik ini boleh merosakkan lapisan sejarah dan menjejaskan kestabilan struktur. Sementara itu, peningkatan penggunaan teknologi moden digalakkan untuk memantau keadaan dalaman Masjid Al-Aqsa dan kompleksnya, seperti sensor rekahan, sistem geofizik dan pemantauan getaran, supaya sebarang perubahan boleh dikesan dengan cepat dan tindakan boleh diambil segera. Kajian mengenai sistem sokongan terowong yang menunjukkan bahaya apabila sokongan tidak mencukupi adalah contoh teori kejuruteraan terowong.
Akhir sekali, Masjid Al-Aqsa adalah simbol keimanan umat Islam di seluruh dunia, serta sejarah dan warisan mereka. Apabila penggalian dan terowong di bawah dan di sekelilingnya dijalankan tanpa pengawasan yang teliti, ia menjejaskan bukan sahaja struktur fizikal tetapi juga keupayaan untuk mengekalkan warisan budaya dan suci. Terancamnya simbol ini menunjukkan bahawa harta kita boleh hilang atau diubah tanpa amaran.
Adalah munasabah bagi masyarakat antarabangsa termasuk pakar warisan, pemerintah dan organisasi agama untuk mengambil tindakan proaktif, bukannya reaktif, untuk memastikan ancaman keruntuhan ini tidak menjadi kenyataan. Semua pihak perlu memikul tanggungjawab bersama, audit struktur perlu dilaksanakan, penggalian perlu diawasi secara telus, dan teknologi moden perlu digunakan. Keruntuhan Al-Aqsa adalah keruntuhan simbol dan harapan.
Semoga Allah melindungi Al-Aqsa, memperbaiki cabangnya yang rosak, menghapuskan usaha yang menghalangnya, dan menjadikan kita penjaganya, bukannya saksi yang tidak bersuara. Aamiin.
Oleh: WAN MOHD ARASH NAWWAR BIN WAN AHMAD FAISAL
Mahasiswa Jabatan Usuluddin dan Dakwah,
Akademi Pengajian Islam,Universiti Malaya.
