INDUSTRI kurier, ekspres dan bungkusan (CEP) Malaysia telah mengalami transformasi yang luar biasa sepanjang dekad lalu, didorong oleh pertumbuhan pesat e-dagang.
Jumlah penghantaran bungkusan telah melonjak daripada sekitar 52 juta pada tahun 2015 kepada lebih 899 juta menjelang suku ketiga 2024, sekali gus mengubah secara asas cara barangan bergerak dalam ekonomi.
Perkembangan ini telah mewujudkan ekosistem logistik yang kukuh bernilai dianggarkan RM6.9 bilion pada tahun 2025, serta menyokong lebih 150,000 pekerjaan.
Namun, permintaan yang tinggi sahaja tidak menjamin struktur industri yang sihat atau kompetitif.
Ekonomi operasi kurier masih mencabar, dicirikan oleh margin keuntungan yang tipis, keperluan perbelanjaan modal yang tinggi, dan tekanan berterusan untuk mengoptimumkan rangkaian penghantaran.
Dalam persekitaran seperti ini, campur tangan peraturan perlu dinilai dengan sangat teliti, kerana perubahan dasar yang kecil pun boleh memberi kesan besar kepada dinamik pasaran.
Salah satu campur tangan tersebut ialah cadangan Dana Perkhidmatan Pos (PSF) yang memerlukan penelitian lanjut.
Pada awalnya, ia digambarkan sebagai penyelesaian untuk memastikan kelestarian jangka panjang perkhidmatan pos, khususnya di kawasan luar bandar dan kurang mendapat perkhidmatan.
Namun, perubahan cadangan terkini kelihatan seolah-olah direka untuk memberi manfaat kepada satu pemain sahaja: Pos Malaysia.
Pemerhatian yang lebih dekat menunjukkan bahawa PSF mungkin kurang berkaitan dengan menggalakkan persaingan, dan lebih kepada melindungi pemain sedia ada daripada masalah kewangannya sendiri.
Persaingan dalam Ekonomi Platform
Dinamik persaingan dalam sektor kurier telah berkembang jauh melebihi perbandingan harga semata-mata. Pasaran hari ini semakin dibentuk oleh platform digital, rangkaian pemenuhan (fulfilment) bersepadu, dan pengagihan rakan penghantaran melalui algoritma.
Persaingan kini berlaku dalam pasaran digital, di mana pemilihan syarikat kurier ditentukan oleh hasil operasi yang boleh diukur: kadar kejayaan penghantaran, pematuhan tahap perkhidmatan, dan kebolehpercayaan.
Platform menanggung kos secara langsung apabila penghantaran gagal, termasuk bayaran balik dan kehilangan pelanggan. Oleh itu, prestasi logistik menjadi faktor utama dalam memperoleh jumlah penghantaran bungkusan.
Pengagihan berasaskan prestasi ini, walaupun cekap, telah mewujudkan pasaran dengan struktur berpecah-pecah.
Menjelang akhir 2025, Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) telah melesenkan lebih daripada 100 penyedia perkhidmatan kurier.
Namun, majoriti trafik bungkusan tertumpu kepada kumpulan kecil pengendali yang berprestasi tinggi.
Penumpuan ini merupakan hasil semula jadi dalam pasaran logistik di mana skala ekonomi dan kepadatan laluan memainkan peranan penting dalam kecekapan operasi.
Sektor ini juga sedang mengalami transformasi didorong oleh ekonomi digital, yang menonjolkan ketidakcekapan serta menuntut pelaburan dan kemajuan infrastruktur, daripada sistem pengisihan automatik hingga pengoptimuman laluan berasaskan data.
Pemain lama yang gagal menyesuaikan diri dengan perubahan struktur ini pasti akan ketinggalan. Ini bukan kegagalan pasaran, tetapi hasil daripada kuasa pasaran itu sendiri.
Oleh itu, sebarang penyelesaian peraturan mesti berhati-hati agar tidak mengelirukan simptom pasaran kompetitif dengan bukti kemudaratan anti-persaingan.
Cadangan dana perkhidmatan pos: Levi yang mencari masalah?
Dalam konteks ini, cadangan Dana Perkhidmatan Pos (PSF) oleh MCMC perlu diteliti dengan lebih mendalam. Ia digambarkan sebagai mekanisme pembiayaan seluruh industri untuk menyokong Universal Service Obligation (USO) serta membiayai pembangunan industri.
Namun, PSF akan mengenakan levi struktur ke atas syarikat kurier. Pemegang lesen perlu menyumbang sama ada 4.5 peratus hingga 6 peratus daripada perolehan tahunan bagi kiriman pos di bawah 2kg, atau kadar tetap RM0.25 bagi setiap bungkusan.
Walaupun atas nama kerjasama dan usaha “menyamakan medan persaingan”, cadangan ini sebenarnya menambah lapisan kos yang didorong oleh dasar dalam pasaran yang sudah pun mempunyai margin keuntungan yang sangat tipis.
Syarikat kurier mempertahankan keuntungan mereka melalui pengoptimuman rangkaian dan kepadatan laluan, bukan dengan menyerap kenaikan kos struktur yang sewenang-wenangnya.
Oleh kerana levi ini dikenakan kepada semua pengendali berlesen, tiada pemain yang mampu menyerap kos tersebut tanpa menjejaskan daya saing.
Apabila semua pemain menghadapi kenaikan kos yang sama, kesannya akan merebak ke seluruh pasaran: kos operasi yang lebih tinggi akhirnya akan dimasukkan ke dalam harga perkhidmatan.
Data tinjauan terbaru daripada Malaysian Micro Businesses Association (Mamba) menunjukkan kesan yang berpotensi memberi kesan negatif kerana 93.5 peratus pengguna dalam talian menyatakan mereka akan mengurangkan atau berhenti membeli-belah dalam talian jika caj penghantaran meningkat.
Bagi perusahaan kecil dan sederhana (PKS) yang menjadi tulang belakang e-dagang, menanggung kos ini bukanlah pilihan apabila 89.3 peratus pengguna sudah menolak kenaikan caj penghantaran.
Terdapat juga ketidakadilan yang lebih mendalam. Tinjauan yang sama mendapati 82.9 peratuspengguna tidak mempunyai keutamaan terhadap syarikat kurier tertentu, hanya mengambil kira harga dan kebolehpercayaan.
Namun, PSF meminta mereka untuk mensubsidi operasi Pos Malaysia walaupun mereka mungkin tidak pernah menggunakan perkhidmatannya.
Pengguna bandar yang bergantung kepada alternatif yang lebih pantas dan boleh dipercayai akhirnya akan menyokong pemain sedia ada yang gagal memperoleh kepercayaan mereka. Bagi pengendali kecil, levi ini merupakan tekanan langsung terhadap margin yang mungkin mereka tidak mampu tanggung.
Ini menimbulkan persoalan penting: siapakah yang sebenarnya mendapat manfaat?
Persoalan Pos Malaysia: Kegagalan pelaksanaan?
Sukar untuk memisahkan perdebatan mengenai PSF daripada kedudukan kewangan Pos Malaysia, pengendali USO yang ditetapkan di negara ini.
Dana ini digambarkan sebagai mekanisme seluruh industri, tetapi pengendali yang paling berkait dengan perkhidmatan universal dan paling berkemungkinan mendapat manfaat daripada skim pampasan sektor ialah Pos Malaysia sendiri.
Namun Pos Malaysia bukan sekadar pengendali USO yang menjalankan perkhidmatan awam. Ia juga pesaing langsung dalam pasaran kurier komersial, bersaing dengan pemain yang sama yang diminta menyumbang kepada dana tersebut.
Ini bermakna levi yang dicadangkan pada hakikatnya memaksa pesaing untuk mensubsidi pesaing mereka sendiri, sekali gus memberi kelebihan tidak adil.
Ini menimbulkan persoalan dasar yang asas: jika PSF bertujuan mengukuhkan keseluruhan ekosistem kurier, adakah kerangka yang dicadangkan benar-benar menangani isu struktur persaingan, atau sekadar berfungsi sebagai talian hayat kewangan kepada pengendali pos sedia ada?
Hakikat bahawa Pos Malaysia ialah syarikat yang telah diswastakan dan disenaraikan di bursa menjadikan perbezaan ini amat penting. Masalah kewangannya sepatutnya menjadi tanggungjawabnya sendiri untuk diselesaikan.
Pertukaran Dasar (Policy Trade-Off)
Industri kurier hari ini beroperasi di persimpangan antara infrastruktur logistik, platform digital, dan sistem pemenuhan berasaskan data. Dalam persekitaran ini, dasar yang berniat baik boleh menghasilkan kesan yang tidak diingini.
PSF berpotensi memaksa pesaing yang cekap untuk mensubsidi pemain yang tidak cekap, dengan pembeli dan perniagaan kecil akhirnya menanggung kosnya — baik dari segi kewangan mahupun pengalaman perkhidmatan.
Akhirnya, sebarang reformasi harus dinilai berdasarkan tiga hasil praktikal:
1. Sama ada ia mengurangkan kos logistik bagi perniagaan
2. Sama ada ia meningkatkan kebolehpercayaan perkhidmatan di seluruh negara
3. Sama ada ia mengekalkan neutraliti persaingan antara peserta pasaran
Cadangan semasa gagal memenuhi ujian ini.
Masalah Pos Malaysia tidak boleh diselesaikan melalui “keajaiban” peraturan. Levi tidak akan memperbaiki struktur kosnya, dan jaminan keterlihatan tidak akan meningkatkan kadar kejayaan penghantarannya.
Satu-satunya jalan yang mampan ialah transformasi dalaman yang kukuh, sama ada melalui penjualan aset, penstrukturan semula secara radikal, atau perubahan asas model perniagaannya.
Peranan kerajaan sepatutnya memastikan medan persaingan yang adil, bukan menyediakan jaring keselamatan kepada pemain lama yang gagal menyesuaikan diri.
Pasaran kurier Malaysia akan terus berkembang. Cabaran bagi pembuat dasar ialah memastikan fasa pertumbuhan seterusnya didorong oleh prestasi — bukan perlindungan.
*Pankaj Kumar ialah Pengarah Urusan, Datametrics Research and Information Centre Sdn Bhd
