Petaling Jaya: “Doktor, jika keputusan MRI saya normal, mengapa saya masih sakit?” Persoalan ini sering ditanya oleh pesakit yang mengalami kesakitan berpanjangan. Ada yang telah menjalani pelbagai pemeriksaan dan ujian perubatan, namun masih tidak menemui punca yang jelas. Apabila keputusan menunjukkan tiada kerosakan serius pada tulang, sendi atau otot, mereka mula tertanya-tanya sama ada kesakitan yang dialami benar-benar wujud atau hanya bermain di fikiran.
Hakikatnya, salah faham seperti ini masih banyak berlaku dalam masyarakat. Ramai beranggapan bahawa kesakitan hanya berlaku apabila terdapat kecederaan atau kerosakan fizikal pada tubuh. Jika imbasan kelihatan normal, maka seseorang itu dianggap telah sembuh. Namun pemahaman ini tidak selari dengan apa yang diketahui oleh sains moden mengenai kesakitan kronik.
Kesakitan kronik merujuk kepada kesakitan yang berlarutan melebihi tiga hingga enam bulan. Ia boleh melibatkan sakit belakang, sakit leher, sakit sendi, migrain dan pelbagai keadaan lain yang menjejaskan fungsi harian seseorang. Di seluruh dunia, berjuta-juta individu hidup dengan kesakitan kronik, menjadikannya antara cabaran kesihatan yang paling lazim tetapi paling kurang difahami.
Sebagai penyelidik dalam bidang kesihatan awam dan pengurusan kesakitan, saya sering mendapati bahawa ramai individu melihat kesakitan semata-mata sebagai masalah pada struktur tubuh. Sedangkan dalam banyak keadaan, sistem saraf juga memainkan peranan penting dalam menentukan bagaimana seseorang mengalami kesakitan.
Ketika berlaku kecederaan akut seperti luka atau terseliuh, rasa sakit bertindak sebagai sistem amaran yang membantu melindungi tubuh daripada kerosakan yang lebih serius. Namun bagi sesetengah individu, sistem amaran ini boleh terus aktif walaupun kecederaan asal telah pulih. Akibatnya, seseorang masih mengalami kesakitan walaupun tiada lagi kerosakan besar yang dapat dikesan melalui pemeriksaan perubatan.
Bayangkan alat pengesan asap di rumah yang berbunyi kuat hanya kerana wap daripada air mendidih di dapur. Bunyi amaran itu tetap benar, tetapi ia tidak semestinya menandakan rumah sedang terbakar. Begitu juga dengan kesakitan kronik. Rasa sakit yang dialami adalah nyata, tetapi ia tidak semestinya menunjukkan bahawa tubuh sedang mengalami kerosakan yang serius.
Salah faham pertama yang sering berlaku ialah kepercayaan bahawa kesakitan kronik hanya wujud apabila terdapat bukti kerosakan pada imbasan atau pemeriksaan fizikal. Hakikatnya, perubahan pada cara otak dan sistem saraf memproses isyarat sakit juga boleh menyumbang kepada pengalaman kesakitan seseorang.
Salah faham kedua ialah anggapan bahawa ubat penahan sakit yang lebih kuat merupakan penyelesaian utama. Walaupun ubat mempunyai peranan tertentu, pengurusan kesakitan kronik yang berkesan biasanya memerlukan lebih daripada sekadar ubat. Pergantungan jangka panjang kepada ubat tertentu juga boleh meningkatkan risiko kesan sampingan dan komplikasi lain.
Salah faham ketiga ialah kepercayaan bahawa rehat sepenuhnya merupakan pilihan terbaik. Ramai pesakit mengurangkan atau menghentikan aktiviti fizikal kerana takut keadaan mereka menjadi lebih teruk. Namun dalam jangka panjang, kurang bergerak boleh menyebabkan otot menjadi lemah, tahap kecergasan menurun dan keyakinan untuk melakukan aktiviti harian semakin berkurangan.
Hari ini, pendekatan moden terhadap pengurusan kesakitan kronik lebih menekankan model biopsikososial. Pendekatan ini mengiktiraf bahawa kesakitan dipengaruhi bukan sahaja oleh faktor fizikal, tetapi juga oleh emosi, tekanan, tidur, gaya hidup dan sokongan sosial. Sebab itulah ramai pesakit mendapati kesakitan mereka menjadi lebih teruk ketika mengalami tekanan emosi atau keletihan yang berpanjangan.
Atas sebab itu, pengurusan kesakitan kronik sering melibatkan gabungan beberapa strategi seperti pendidikan kesakitan, aktiviti fizikal yang sesuai, senaman secara berperingkat, pengurusan stres, sokongan sosial dan rawatan perubatan yang bersesuaian. Matlamatnya bukan sekadar mengurangkan kesakitan, tetapi membantu individu kembali menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna.
Mungkin salah satu cabaran terbesar dalam pengurusan kesakitan kronik bukanlah kesakitan itu sendiri, tetapi salah faham yang mengelilinginya. Apabila masyarakat memahami bahawa kesakitan adalah lebih kompleks daripada sekadar kerosakan fizikal, lebih ramai individu berpeluang mendapatkan bantuan yang sesuai dan menguruskan keadaan mereka dengan lebih berkesan.
Dalam jangka panjang, meningkatkan literasi kesakitan dalam masyarakat adalah sama pentingnya dengan pembangunan rawatan baharu. Dengan pemahaman yang lebih baik, kita bukan sahaja dapat membantu individu yang hidup dengan kesakitan kronik, tetapi juga mengurangkan stigma dan salah faham yang masih wujud terhadap keadaan ini.
Oleh Dr. Eva Nabiha Zamri
Penulis merupakan Pensyarah Kanan di Pusat Kanser Tun Abdullah Ahmad Badawi, Universiti Sains Malaysia.
