Soalan 3:
Assalamualaikum. Ketika keadaan geopolitik di Asia Barat dalam keadaan tegang apakah kaedah terbaik untuk jemaah umrah sama ada menangguhkannya atau meneruskannya. Mohon juga pandangan Datuk tentang adakah ini juga sebahagian daripada gejolak akhir zaman?
JAWAPAN:
Waalaikummussalam. Umrah antara ibadah yang sangat dianjurkan dalam Islam dan menjadi impian bagi setiap Muslim untuk menziarahi Tanah Suci. Setiap tahun, jutaan umat Islam dari seluruh dunia berkunjung ke Makkah dan Madinah bagi menunaikan ibadah ini sebagai tanda ketaatan kepada Allah SWT serta kecintaan kepada Rasulullah SAW.
Bagaimanapun, dalam situasi semasa yang memperlihatkan ketegangan geopolitik di beberapa kawasan Asia Barat lebih-lebih lagi sebelum gencatan senjata, sebahagian umat Islam mula menimbulkan persoalan sama ada wajar meneruskan perjalanan umrah atau menangguhkannya sehingga keadaan kembali stabil.
Persoalan ini memerlukan penelitian yang seimbang antara tuntutan ibadah dan prinsip keselamatan menurut syariah.
Dalam ajaran Islam, setiap ibadah dilaksanakan berdasarkan prinsip kemampuan dan kemaslahatan. Allah SWT menegaskan bahawa agama ini tidak bertujuan menyulitkan manusia, bahkan untuk membawa kebaikan dan kemudahan kepada mereka. Prinsip ini dapat dilihat melalui firman Allah SWT dalam Surah al-Baqarah ayat 195 yang melarang manusia daripada mencampakkan diri ke dalam kebinasaan. Ayat ini menjadi asas kepada kaedah fiqh yang penting dalam Islam iaitu larangan melakukan sesuatu yang boleh mendatangkan mudarat kepada diri sendiri.
Ulama kemudian merumuskan kaedah fiqh yang masyhur iaitu ‘la darar wa la dirar’yang bermaksud tidak boleh melakukan kemudaratan dan tidak boleh membalas kemudaratan dengan kemudaratan lain. Kaedah ini menunjukkan bahawa keselamatan manusia antara pertimbangan utama dalam pelaksanaan hukum syarak.
Apabila membincangkan mengenai umrah, ulama menjelaskan bahawa ia ibadah yang sangat digalakkan dan mempunyai kedudukan besar dalam Islam. Rasulullah SAW sendiri menganjurkan umatnya supaya memperbanyakkan ibadah umrah kerana dapat menghapuskan dosa dan meningkatkan kedekatan seorang hamba kepada Allah SWT. Dalam sebuah hadis yang diriwayatkan dalam Sahih al-Bukhari, Rasulullah SAW bersabda bahawa satu umrah kepada umrah yang seterusnya menjadi penghapus dosa antara kedua-duanya.
Hadis ini menggambarkan kelebihan ibadah umrah sebagai satu ibadah yang mempunyai nilai spiritual tinggi.
Bagaimanapun, daripada sudut hukum fiqh, umrah tidak terikat dengan waktu tertentu sebagaimana ibadah haji. Haji hanya boleh dilaksanakan pada waktu tertentu pada Zulhijah manakala umrah boleh dilakukan sepanjang tahun. Oleh sebab itu, jika seseorang berhadapan keadaan yang boleh menimbulkan risiko atau kesukaran yang besar, syariah memberikan ruang untuk menangguhkan pelaksanaan ibadah tersebut sehingga keadaan menjadi lebih sesuai.
Prinsip ini selari dengan maqasid syariah yang menekankan pemeliharaan lima perkara utama dalam kehidupan manusia iaitu agama, nyawa, akal, keturunan dan harta. Dalam konteks ini, pemeliharaan nyawa (hifz al-nafs) menjadi antara objektif utama yang perlu dipertimbangkan dalam setiap keputusan yang melibatkan keselamatan manusia.
Dalam konteks geopolitik Asia Barat, konflik dan ketegangan antara beberapa negara di rantau itu sering menimbulkan kebimbangan kepada masyarakat antarabangsa termasuk umat Islam yang merancang untuk menunaikan ibadah haji atau umrah. Bagaimanapun, penting untuk difahami ketegangan geopolitik di rantau itu tidak semestinya memberi kesan secara langsung kepada keselamatan Tanah Suci. Kerajaan Arab Saudi secara konsisten memberikan keutamaan kepada keselamatan dan kebajikan jemaah haji dan umrah. Setiap tahun, pelbagai langkah keselamatan dan pengurusan logistik dilaksanakan bagi memastikan ibadah jemaah dapat dilakukan dengan selamat dan teratur.
Namun demikian, dalam situasi tertentu, ketegangan geopolitik boleh memberi kesan tidak langsung kepada perjalanan jemaah, khususnya daripada sudut laluan penerbangan, keselamatan perjalanan dan kestabilan kawasan sekitar. Oleh itu, bakal jemaah perlu mengambil pendekatan yang berhati-hati dengan merujuk kepada maklumat rasmi daripada pihak berkuasa seperti Kementerian Luar Negeri, agensi pengurusan umrah serta pihak berkuasa Arab Saudi. Pendekatan ini penting bagi memastikan keputusan diambil berasaskan maklumat tepat dan bukan sekadar dipengaruhi spekulasi atau berita tidak sahih.
Di samping itu, persoalan sama ada ketegangan geopolitik yang berlaku pada masa kini sebahagian daripada tanda akhir zaman juga sering menjadi topik perbincangan dalam kalangan masyarakat. Dalam beberapa hadis sahih, Rasulullah SAW memang menyebut sebelum berlakunya hari kiamat akan muncul pelbagai bentuk fitnah, peperangan dan kekacauan dalam masyarakat manusia. Antara hadis yang sering dirujuk dalam konteks ini ialah hadis yang diriwayatkan dalam Sahih Muslim yang menyebut tentang 10 tanda besar kiamat termasuk kemunculan Dajjal, turunnya Nabi Isa AS serta keluarnya Yakjuj dan Makjuj. Namun ulama menegaskan bahawa tanda besar kiamat itu mempunyai ciri-ciri yang jelas sebagaimana disebut dalam hadis sahih.
Oleh itu, tidaklah setiap konflik politik atau peperangan yang berlaku di dunia boleh dianggap sebagai tanda khusus akhir zaman. Sepanjang sejarah manusia, peperangan dan konflik antarabangsa telah berlaku berulang kali dalam pelbagai zaman. Oleh sebab itu, ulama menasihatkan supaya umat Islam tidak terlalu cepat membuat kesimpulan bahawa sesuatu peristiwa adalah tanda sudah hampir kiamat. Sebaliknya, peristiwa berkenaan perlu dilihat sebagai peringatan kepada manusia tentang kelemahan dunia dan kepentingan untuk kembali kepada nilai keimanan dan ketakwaan kepada Allah SWT.
Dalam menghadapi situasi yang tidak menentu, umat Islam digalakkan mengimbangi antara tawakal kepada Allah SWT dan usaha mengambil langkah yang bijaksana. Tawakal bukan bermaksud menyerahkan segala-galanya tanpa usaha, tetapi bermaksud meletakkan kepercayaan kepada Allah setelah melakukan ikhtiar.
Oleh itu, bakal jemaah umrah berhadapan dengan situasi geopolitik yang tegang boleh membuat pertimbangan secara rasional berdasarkan maklumat keselamatan semasa serta nasihat pihak berkuasa.
Sekiranya keadaan perjalanan masih stabil dan pihak berkuasa memberi jaminan keselamatan, meneruskan ibadah umrah tidak menjadi suatu kesalahan daripada sudut syariah. Sebaliknya, jika terdapat kebimbangan yang munasabah berkaitan keselamatan perjalanan atau kestabilan laluan penerbangan, menangguhkan ibadah umrah sehingga keadaan kembali stabil adalah satu pilihan dibenarkan dan selari dengan prinsip syariah yang menekankan kemaslahatan manusia.
Kesimpulannya, umrah ibadah yang sangat mulia dan dianjurkan dalam Islam, namun pelaksanaannya perlu mengambil kira keadaan semasa dan faktor keselamatan. Ketegangan geopolitik di Asia Barat tidak semestinya memberi kesan langsung kepada keselamatan Tanah Suci, namun ia boleh mempengaruhi aspek perjalanan dan logistik. Oleh itu, umat Islam disarankan membuat keputusan secara berhati-hati dengan merujuk kepada maklumat rasmi serta mengambil kira prinsip maqasid syariah dalam menjaga keselamatan diri. Pada masa sama, pergolakan dunia yang berlaku hendaklah dilihat sebagai peringatan kepada manusia supaya memperkukuhkan iman, meningkatkan amal ibadah dan sentiasa memohon perlindungan Allah SWT daripada segala bentuk fitnah akhir zaman. Wallahuaklam.
Penulis Mufti Pulau Pinang
© New Straits Times Press (M) Bhd
