Petaling Jaya: Apabila menyebut tentang Bayt al-Maqdis, ramai masyarakat terus membayangkan sebuah kota yang sedang bergolak akibat konflik Palestin-Israel. Namun, tidak ramai yang memahami bahawa istilah Bayt al-Maqdis juga mempunyai nama-nama lain yang mempunyai tafsiran sejarah dan geografi yang berubah dan berbeza mengikut zaman dan tamadun. Perbezaan istilah seperti Jerusalem, Al-Quds, Aelia dan Islamicjerusalem bukan sekadar perbezaan nama, tetapi mencerminkan identiti agama, politik dan sejarah sesuatu era.
Dalam tradisi Islam, istilah Bayt al-Maqdis berasal daripada bahasa Arab yang membawa maksud “Rumah Suci”. Ia merujuk kepada kawasan suci yang mempunyai kedudukan istimewa dalam Islam kerana dikaitkan dengan perjalanan Isra’ dan Mi‘raj Nabi Muhammad SAW sebagaimana disebut dalam Surah al-Isra’ ayat 1. “Maha Suci Allah yang telah menjalankan hambaNya (Muhammad) pada malam hari dari Masjid Al-Haraam (di Makkah) ke Masjid Al-Aqsa (di Palestin)”. Selain itu, Bayt al-Maqdis juga merupakan kiblat pertama umat Islam sebelum perintah berpaling ke Kaabah di Makkah. Oleh sebab itu, kedudukannya dalam jiwa umat Islam bukan sekadar berkaitan politik semasa, tetapi berkait rapat dengan sejarah akidah dan tamadun Islam.
Walau bagaimanapun, istilah Bayt al-Maqdis sering disamakan secara langsung dengan Jerusalem. Hakikatnya, kedua-duanya tidaklah membawa maksud yang sama secara sepenuhnya. Jerusalem biasanya merujuk kepada nama kota yang digunakan secara meluas dalam tradisi Barat dan antarabangsa hari ini. Nama ini berasal daripada istilah Ibrani “Yerushalayim” dan telah digunakan sejak zaman kuno lagi. Dalam konteks moden, Jerusalem sering difahami sebagai sebuah bandar yang menjadi pusat pertikaian politik antara Palestin dan Israel.
Dalam tradisi Islam pula, nama yang lebih popular ialah Al-Quds yang bermaksud “Yang Suci”. Nama ini mula digunakan secara meluas selepas kedatangan Islam dan kekal digunakan oleh masyarakat Arab sehingga hari ini. Penggunaan istilah Al-Quds menunjukkan bagaimana umat Islam melihat kota tersebut sebagai kawasan yang mempunyai kesucian spiritual dan bukan sekadar bandar biasa. Menariknya, ramai sarjana Islam berpendapat bahawa istilah Bayt al-Maqdis lebih luas daripada Al-Quds kerana ia boleh merangkumi kawasan suci di sekeliling kota tersebut, bukan hanya bandar lama semata-mata.
Selain itu, terdapat juga istilah Aelia atau “Aelia Capitolina”. Nama ini muncul selepas Rom menawan Jerusalem pada abad kedua Masihi di bawah Maharaja Hadrian. Selepas pemberontakan Yahudi ditewaskan, Rom menukar nama kota tersebut kepada Aelia Capitolina sebagai simbol penguasaan politik Rom. Nama Aelia terus digunakan sehingga awal zaman Islam. Bahkan, ketika Khalifah Umar al-Khattab menerima penyerahan kota tersebut pada tahun 637 Masihi, dokumen perjanjian terkenal yang dikenali sebagai “Perjanjian Umar” turut menggunakan nama Aelia.
Pada era moden, muncul pula istilah “Islamicjerusalem” yang diperkenalkan oleh sarjana kontemporari bagi menjelaskan konsep Bayt al-Maqdis dari sudut Islam secara lebih menyeluruh. Istilah ini cuba membezakan perspektif Islam daripada tafsiran politik moden terhadap Jerusalem. Menurut sarjana seperti Abd al-Fattah El-Awaisi, Islamicjerusalem bukan hanya merujuk kepada sebuah bandar, tetapi sebuah wilayah yang mempunyai identiti rohani, tamadun dan kemanusiaan yang unik. Konsep ini juga menekankan bahawa Bayt al-Maqdis pernah menjadi pusat kehidupan pelbagai agama dan bangsa secara bersama.
Perbahasan mengenai sempadan Bayt al-Maqdis juga sering menimbulkan kekeliruan. Ada yang memahami Baitul Maqdis hanya sebagai kawasan Masjid al-Aqsa, manakala sebahagian lain melihatnya sebagai keseluruhan kota lama Jerusalem. Dalam tradisi Islam klasik, terdapat pandangan bahawa kawasan Bayt al-Maqdis meliputi wilayah yang lebih luas di sekitar kota suci tersebut. Sebahagian sarjana mengaitkannya dengan kawasan yang diberkati sebagaimana disebut dalam al-Quran, iaitu kawasan sekitar Masjid al-Aqsa yang merangkumi sebahagian bumi Syam.
Dari sudut geografi moden pula, Jerusalem hari ini dibahagikan kepada beberapa bahagian seperti Jerusalem Barat dan Jerusalem Timur. Jerusalem Timur mempunyai kepentingan besar kepada rakyat Palestin kerana di situlah terletaknya Masjid al-Aqsa dan Kota Lama. Namun, tafsiran sempadan moden ini banyak dipengaruhi oleh konflik politik semasa dan penjajahan, menyebabkan pemahaman masyarakat terhadap Bayt al-Maqdis menjadi semakin sempit.
Kesimpulannya, Bayt al-Maqdis bukan sekadar sebuah nama bagi sebuah kota. Ia merupakan simbol yang mengandungi lapisan sejarah, agama dan tamadun yang sangat kompleks. Nama seperti Jerusalem, Al-Quds, Aelia dan Islamicjerusalem mencerminkan perubahan kuasa dan cara manusia memahami kota suci tersebut sepanjang zaman. Memahami perbezaan istilah dan sempadannya penting supaya masyarakat tidak melihat isu Bayt al-Maqdis hanya dari sudut konflik politik semata-mata, tetapi juga sebagai warisan sejarah dan spiritual yang mempunyai makna besar kepada umat manusia.Marilah kita bersama-sama memperkukuh kefahaman tentang Bayt al-Maqdis serta menyebarluaskan pengetahuan mengenainya kepada masyarakat, agar kecintaan dan keprihatinan terhadap kota suci ini terus subur dalam jiwa generasi kini dan akan datang.
Oleh: Muhamad Zeriff bin Zul Amri
Mahasiswa Jabatan Sejarah, Tamadun dan Pendidikan Islam
Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya.
