APABILA pengampunan dibincangkan, perhatian lazimnya tertumpu kepada nasib pesalah. Namun, bagi kes yang melibatkan kerugian awam, kepentingan mereka yang menanggung akibat kesalahan juga wajar diberikan perhatian.
Belas ihsan akan membawa makna lebih luas apabila disertai usaha memulihkan hak rakyat.
Atas pertimbangan itu, bagi kes yang sesuai, proses pengampunan wajar disokong kerangka pemulihan kerugian yang jelas, sah dan boleh dinilai.
Memuatkan artikel berkaitan…
Pemulangan aset, pampasan kepada pihak yang berhak serta kerjasama dalam mengesan hasil jenayah boleh dipertimbangkan.
Pelaksanaannya bagaimanapun memerlukan asas undang-undang, ukuran pencapaian dan pengawasan berkesan.
Cadangan ini berteraskan penghormatan terhadap institusi pengampunan diraja sebagai sebahagian daripada susunan Perlembagaan.
Kekuatan institusi tersebut wajar diterjemahkan melalui pertimbangan yang menghubungkan belas ihsan, tanggungjawab pesalah dan kepentingan awam.
Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan kuasa pengampunan mengikut bidang kuasanya.
Seksyen 300(1) Kanun Tatacara Jenayah pula mengiktiraf penggantungan pelaksanaan atau peremitan hukuman dengan syarat yang diterima oleh pesalah. Namun, kewujudan kuasa bersyarat tidak bermakna setiap bentuk syarat secara automatik sah. Sebarang cadangan perlu dinilai dalam kerangka perlembagaan dan undang-undang berkaitan.
Dalam kes Biddle lawan Perovich (1927), Mahkamah Agung Amerika Syarikat menghubungkan pengurangan hukuman dengan kebajikan awam.
Dalam kes Schick lawan Reed (1974), mahkamah mengesahkan pengubahan hukuman mati kepada penjara seumur hidup dengan syarat tanpa parol.
Kedua-dua kes itu tidak mengikat Malaysia dan tidak boleh dianggap sebagai pengesahan terhadap syarat kewangan atau kebajikan tertentu.
Dari sudut penologi, pemulihan kerugian boleh berjalan seiring dengan hukuman setimpal, pencegahan dan pemulihan pesalah.
Seksyen 718 Kanun Jenayah Kanada mengiktiraf pembaikan kemudaratan kepada mangsa atau masyarakat sebagai salah satu tujuan penghukuman, manakala Seksyen 718.1 mengekalkan prinsip kesetimpalan berdasarkan berat kesalahan serta tahap tanggungjawab pesalah.
Di peringkat antarabangsa, Perenggan 8 dan 9 Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) mengenai Keadilan untuk Mangsa Jenayah 1985 menggalakkan restitusi sebagai tambahan kepada sekatan jenayah lain.
Di Malaysia pula, Seksyen 426 Kanun Tatacara Jenayah menyediakan mekanisme pampasan kepada mangsa melalui mahkamah.
Ini menunjukkan pemulihan kerugian mempunyai tempat dalam undang-undang jenayah, meskipun kuasa tersebut tidak boleh dipindahkan begitu sahaja menjadi syarat pengampunan.
Dalam kes rasuah, Artikel 37(2) Konvensyen PBB Menentang Rasuah (UNCAC) menggalakkan pertimbangan pengurangan hukuman bagi tertuduh yang memberikan kerjasama substantif dalam penyiasatan atau pendakwaan.
Artikel 30(1) pula menekankan berat kesalahan, manakala Artikel 35 menyentuh tuntutan pampasan dan Artikel 51 meletakkan pemulangan aset sebagai prinsip asas.
Namun, kerjasama dalam penyiasatan perlu dibezakan daripada pemulihan kepada mangsa. Begitu juga istilah keadilan restoratif perlu digunakan dengan cermat.
Pembayaran denda atau sumbangan kepada badan kebajikan semata-mata belum tentu memulihkan kemudaratan asal.
Prinsip-Prinsip Asas Penggunaan Program Keadilan Restoratif dalam Perkara Jenayah (ECOSOC) 2002/12 menekankan penyertaan sukarela pihak terkesan, kewajipan yang munasabah serta perhatian terhadap ketidakseimbangan kuasa.
Jika kerangka ini hendak dilaksanakan, pertama sekali kerugian dan pihak yang berhak perlu dikenal pasti. Keutamaan hendaklah diberikan kepada pemulangan hak yang terjejas.
Kedua, pematuhan mesti dapat dibuktikan melalui tempoh pelaksanaan, pengesahan bebas dan akibat ketidakpatuhan yang ditetapkan secara sah.
Ketiga, pertimbangan mestilah adil tanpa menjadikan kekayaan sebagai ukuran kelayakan menerima belas ihsan.
Pembayaran denda sedia ada juga tidak wajar dianggap sebagai jasa tambahan yang dengan sendirinya melayakkan seseorang menerima kelonggaran.
Jika wang awam disalurkan kepada program kebajikan, pengurusannya perlu mematuhi kerangka penerimaan dan perbelanjaan di bawah Perkara 97 dan 104 Perlembagaan Persekutuan, selain memastikan ketelusan serta keboleh auditan.
Pengampunan diraja perlu dilihat bersama tanggungjawab memulihkan hak pihak yang terkesan. Belas ihsan kepada pesalah tidak seharusnya meminggirkan kepentingan rakyat.
Di situlah nilai kemanusiaan, keadilan dan penghormatan terhadap institusi beraja dapat berjalan seiring. – UTUSAN
PROFESOR MADYA
DR. SHAHRUL MIZAN ISMAIL
Fakulti Undang-Undang,
Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM)
